BUDOWLE SZCZYTNIAŃSKIE

Budownictwo miasta i gminy Szczytna cechuje zróżnicowanie zarówno pod względem rozwiązań konstrukcyjnych i form architektonicznych, jak i stosowanych materiałów budowlanych. Dostępność pozyskiwania drewna jako materiału budulcowego ułatwiała rozwój budownictwa wiejskiego. W późniejszym okresie budulec ten został wyparty przez kamień i cegłę. Pod koniec XIX w. i na początku XX w. nastąpił rozkwit przemysłu kamieniarskiego. Dwa zasadnicze czynniki zdecydowały o rozwoju tej gałęzi przemysłu: zapotrzebowanie materiału budulcowego oraz ogromne pokłady kamienia, którego eksploatacja nie sprawiała większych trudności. Wydobywany piaskowiec pokrywał w całości miejscowe zaopatrzenie, a nadwyżki sprzedawano na zewnątrz. Znajdujące się pokłady gliny eksploatowane były przez liczne cegielnie, których produkcja uzależniona była od zapotrzebowania wynikającego z planowanych inwestycji. Rozwój przemysłu hutniczego w rejonie Szczytnej przyczynił się do znacznego wzbogacania się społeczeństwa, co w konsekwencji sprzyjało rozwojowi budownictwa. Rozwój zaś ruchu turystycznego zaowocował budową nowych pensjonatów, hotelu i budynków użyteczności publicznej. Wszystkie te czynniki na przełomie XIX i XX w. stały się siłą napędową prężnie rozwijającego się budownictwa murowanego. Pierwsi polscy osadnicy przybyli tu po 1945 r. zastali w centrum Szczytnej budowle murowane z kamienia i cegły, z nielicznymi wyjątkami budownictwa drewnianego, świadczącego o jego dominacji we wcześniejszym okresie. W konsekwencji licznych zmian adaptacyjnych i modernizacyjnych na przestrzeni wieków wiele obiektów budowlanych utraciło swój pierwotny charakter, choć metryka ich powstania jest znacznie wcześniejsza
Moim skromnym zamiarem jest przedstawienie niektórych obiektów budowlanych w sektorze prywatnym i państwowym, znajdujących się na terenie miasta i gminy Szczytna.
Budynek ZGKiM w Szczytnej
Przegląd budowli rozpoczynamy od budynku przy ulicy Pocztowej 11, gdzie obecnie mieści się ZGKiM. Wiadomo, że Szczytna w dawnych czasach stanowiła majątek rycerski, a do jego właściciela przynależały okoliczne grunty, między innymi parcela, na której stał wyżej wymieniony budynek. Jeszcze w 1836 r. w miejscu tym znajdowała się duża szopa zwana w niemieckiej gwarze „ Starą Owczarnią”. Nazwa związana jest z hodowlą owiec, które tutaj znajdowały swoje schronienie, ponieważ w celu uzyskania dobrej jakości wełny owce nie powinny przebywać na deszczu. W okresie międzywojennym miała tu swoje lokum spedycja transportowa Austa, który prawdopodobnie wybudował ten obiekt. Dwupiętrowy budynek, o podstawie prostokąta, zbudowany z kamienia i cegły niepodpiwniczony, z charakterystycznym płaskim dachem niepasującym do preferowanych tutaj budowli górskich, został wybudowany w 1902 r. Do budynku prowadzi współczesne wejście w elewacji południowej i pierwotne w północnej, wyposażone w oryginalne drzwi z okresu powstania budowy. W okresie powojennym początkowo zamieszkany był przez indywidualnych lokatorów. Prawdopodobnie w 1952 r. utworzono tu zakład administracji miejskiej, na wyposażeniu którego znajdowały się 3 konie używane do wywozu nieczystości stałych i płynnych oraz innych prac transportowych. Garażował tu również karawan używany jeszcze w latach sześćdziesiątych w celach pogrzebowych. W pomieszczeniach ZGKiM znajdował się duży magiel ręczny, z którego część mieszkańców Szczytnej często korzystała. Z biegiem czasu postęp i technika sprawiły, że stał się on coraz mniej praktyczny i prawdopodobnie w latach sześćdziesiątych XX w. został odsprzedany. Główne wejście z drewnianą bramą prowadziło na teren zakładu od ówczesnej międzynarodowej ulicy E12, a kamienny mur oraz płot oddzielały biegnący tutaj łącznik ulicy Pocztowej z ulicą międzynarodową. Przebudowa drogi miała miejsce w latach 1971–1974 od skrzyżowania głównego na odcinku o długości około 300 metrów w kierunku Dusznik. Celem jej było osiągnięcie bezkolizyjnego przejazdu kolejowego, co doprowadziło do obniżenia płaszczyzny drogi o kilka metrów oraz zmianę organizacji ruchu w tym rejonie. Odcinek drogi od poczty wzdłuż płotu ZGKiM został zamknięty od strony przebudowywanej ulicy wysokim oporowym murem. W związku z zaistniałą sytuacją biegnąca tutaj wcześniej droga na pewnym odcinku zanikła. W późniejszym czasie teren zniwelowano budując pomieszczenia warsztatowe. Powiększono również plac magazynowy i powstał parking, częściowo z terenu pierwszego boiska sportowego, o którym będzie mowa w następnym odcinku.

autor: Marian Halemba