Rozważania Pana Konstantego Golenia

HISTORIA I POJEDNANIE?

Czy możliwa jest poprawa stosunków polsko-rosyjskich? Truizmem jest stwierdzenie, że obecne stosunki polsko-rosyjskie są co najwyżej poprawne. I nie tylko historia poróżniła Polaków i Rosjan, lecz także współczesność, wzajemne niezrozumienie intencji czy zachowań. Nietrudno zrozumieć, że w ocenie Polaków Rosja jest nam niechętna. Przypuszczać należy, że podobne uczucia mają Rosjanie w stosunku do Polski. Odwieczne stosunki polsko-rosyjskie mają wymiar nie tylko polityczny ale i moralno-psychologiczny. Wpływają zarówno na świadomość masową, jak i postawy elit, obrośnięte są w obydwu społeczeństwach trwałymi stereotypami. Z przeszłością łączy się określona tradycja postrzegania problemów współczesności. Niekiedy celowo rozdmuchuje się płomienie niechęci i przypomina dawne urazy, roznieca agenturalne histerie. Przyszłość można budować jedynie na prawdzie, a ona po każdej ze stron jest INNA!.
W różnych okresach wzajemnych stosunków tworzył się odmienny stereotyp Polaka i Rosjanina. Najazdy tatarskie w XIII w. przerwały więź Rusi Kijowskiej z Polską. Gdy po 200 latach zaczęto odbudowywać przerwaną ciągłość, było już mniej poloników w literaturze staroruskiej, a te które się ukazały tchnęły niechęcią do zachodniego sąsiada. Wraz z przesunięciem ośrodka politycznego i kulturalnego z Kijowa do Moskwy władcy Kremla rozbudzali polityczną i religijną wrogość do Polski i Polaków. Car Iwan IV Groźny nie tylko lżył króla, lecz ostrzegał przed katolicyzmem jako śmiertelnym zagrożeniem dla prawosławnej tożsamości. Konflikt z płaszczyzny religijnej przeszedł na polityczną. Moskiewskie wojny Zygmunta Augusta, Stefana Batorego, dokonana na rozkaz hetmana Tarnowskiego rzeź 1440 jeńców – przez niektórych historyków uważana za “mały Katyń”, czy rozdanie polskiej szlachcie 2050 dziewcząt z Pskowa za cenę odstąpienia od szturmu miasta – utrwaliły stereotyp Polaka – najeźdźcy, heretyka. Trzeba jednak przyznać, że był to początek polskiego “Drang nach Osten”. Rosyjskie “Drang nach Westen” rozpocznie się za panowania cara Piotra. c.d.n.