Pogodzić ogień z wodą

Człowiek jest istotą uczącą się – bardziej niż inne istoty na Ziemi. Kilka tysięcy lat temu wymyślono instytucję pod nazwą „SZKOŁA”, której zadaniem było przekazywanie pewnego kwantum wiedzy i umiejętności, wszystkim spotykającym się w niej młodym ludziom. Od tej pory edukacja zmienia się i zmienia. Generalnie można jednak sposoby zdobywania przez młodych ludzi, w tzw. wieku szkolnym, wiedzy i umiejętności, podzielić na trzy kategorie:
1. Wiedza i umiejętności zdobywane przypadkowo, przy okazji kontaktów z innymi ludźmi, czytania książek, oglądania obrazów, zdjęć, filmów, rysunków, przebywania w jakimś nowym miejscu lub grupie, prywatnych lub rodzinnych wyjazdów, itp.
2. Wiedza i umiejętności zdobywane programowo w szkole podczas zajęć lekcyjnych i innych zajęć organizowanych przez pracowników placówki, np. kół zainteresowań, imprez szkolnych, projektów szkolnych, wyjazdów szkolnych, etc.
3. Wiedza i umiejętności zdobywane programowo w innych miejscach, np. w klubach sportowych, szkołach muzycznych, chórach, pracowniach plastycznych, domach kultury, parafiach, harcerstwie, organizacjach pozarządowych, na korepetycjach, itd.
Przez lata tak się jakoś utarło, że polskie szkoły wielką wagę przywiązują do edukacji formalnej – zazwyczaj lekcyjnej, marginalizując edukację nieformalną – pozalekcyjną lub nie szkolną. Od trzech lat w piętnastu polskich szkołach, w ramach międzynarodowego programu KLUB-NET, próbuje się „pogodzić ogień z wodą”, czyli edukację formalną z nieformalną. Jak doszło do rozpoczęcia realizacji tego programu oraz jakie cele założyli sobie pomysłodawcy – spytałem p. Arkadiusza Brzezińskiego – koordynatora programu ze strony Polskiej Fundacji Dzieci i Młodzieży w Warszawie:
/.../ W każdej szkole jest takie pomieszczenie jak pokój nauczycielski i chcieliśmy spowodować, aby w szkole było takież pomieszczenie dla uczniów, czyli klub uczniowski. Żeby uczniowie mieli w szkole miejsce, w którym mogą przed lekcjami, podczas przerw czy po lekcjach spędzić czas. Nie chcieliśmy, by była to świetlica szkolna, która zazwyczaj w każdej szkole przecież jest. Od początku programu ważne dla nas było, by klub uczniowski był osobnym pomieszczeniem oraz by spotykała się w nim grupa uczniów inicjująca różnorodne działania. Celem programu KLUB-NET jest bowiem także stworzenie w szkole miejsca do samodzielnego działania uczniów. Wymiar tego działania może być szkolny, lokalny, ale może także być międzynarodowy. Dzięki realizacji swoich pomysłów, uczniowie będą mogli zbierać różnorodne doświadczenia, będą rozwijać się nie tylko ucząc się na lekcjach, ale działając w szkole i poza szkołą. Program wprowadza do szoły edukację nieformalną. Uczniowie pracują w grupie, uczą się komunikować (między sobą, z instytucjami, w międzynarodowych zespołach), uczą się planować swoje działania, uczą się współpracować z dorosłymi (ze szkoły i spoza szkoły) oraz zdobywają inne umiejętności przydatne w życiu osobistym, zawodowym i społecznym, a których niekoniecznie muszą się nauczyć w szkole./.../(koniec cytatu)
Dotychczas w Polsce powstało 15 takich klubów, m.in. w roku 2002 w Zespole Szkół Społecznych w Kłodzku. Każdy z klubów działa na mocy porozumienia szkoły z partnerską organizacją pozarządową. Na konto Kłodzkiego Towarzystwa Oświatowego Polska Fundacja Dzieci i Młodzieży przekazuje pieniądze, przeznaczone na bieżące funkcjonowanie klubu. Szkoła Społeczna udostępnia pomieszczenie na klub. Uczniowie mają swobodny dostęp do tego pomieszczenia, w Szkole Społecznej po prostu mają swoje klucze do pomieszczenia klubowego. Każdy klub ma dostęp do interenetu – w pomieszczeniu klubowym po prostu jest komputer ze stałym łączem. Członkowie klubów spotykają się w nim aby posiedzieć i pogadać, od czasu do czasu wymyślają różne projekty do zrealizwoania na terenie szkoły, osiedla, miejscowości, regionu, czasami włączają się w akcje innych oragnizacji lub szkoły.
Co jakiś czas przedstawiciele klubów spotykają się ze swoimi kolegami z innych miejscowości naszgo kraju na ogólnopolskim seminarium, a raz do roku odbywa się spotkanie wszystkich klubów z Czech, Niemiec i Polski. Podczas takich seminariów młodzi ludzie nabywają wielu umiejętności z zakresu komunikacji, pracy w grupie, pracy nad projektem, zarządzania projektem, prezentacji, samodzielności, posługiwania się językami obcymi, nawiązywania nowych kontaktów i znajomości itd. Większość klubów uczniowskich współpracuje z kolegami z klubów z innych krajów, realizując wymyślone przez siebie i w miarę dokładnie uzgodnione projekty międzynarodowe. Zrealizowano lub w trakcie realizacji jest 25 takich międzynarodwych projektów, z czego 14 w Polsce, z czego dwa z udziałem uczniów z Gimnazjum i Liceum Społecznego w Kłodzku: Binationale Oekologie Wanderung (polsko-niemieckie warsztaty ekologiczne w Masywie Śnieżnika) oraz ALF – Aqua Life Free (woda w nauce, sztuce, środowisku, kulturze i rekreacji – warsztaty polsko-czesko-niemieckie).
W Społecznej edukacja nieformalna doskonale uzupełnia nauczanie formalne. Tak wielu ważnych i potrzebnych w życiu akademickim i zawodowym umiejętności nie sposób jest się przecież nauczyć podczas tradycyjnych lekcji szkolnych. Dobrze, że młodzież – przynajmniej w niektórych szkołach – ma okazję do tego typu doświadczeń, do rozwijania swoich uzdolnień i zainteresowań pozalekcyjnych, pozaszkolnych...

autor: Janusz Laska